Terug naar het keuzemenu van de pausen

Sixtus V

De man wiens naam in gouden letters schittert op het hoogste punt van de Sint-Pieterskoepel, was aanvankelijk een arme varkenshoeder. De kleine Felice Peretti werd op 13 december 1521 in Grottamare bij Ancona geboren. Hij was amper 9 en liep nog in lompen achter de varkens aan, toen zijn oom, een franciscaan, hem liet opnemen in een naburig klooster. Hij knapte kleine werkjes op in bos en veld, kreeg in ruil eten en leerde zelfs lezen. Zijn vroegrijpheid verbaasde iedereen en vrij vlug mocht hij studeren. Op zijn vijfenveertigste was Peretti overste van zijn orde, op zijn vijftigste kardinaal en biechtvader van Pius V.

Gregorius XIII verdroeg Felice' s kritiek heel slecht en verdreef hem daarom uit de curie. Het was diezelfde Gregorius die de moord op Francesco Peretti, de neef van de kardinaal, onbestraft had gelaten. De ongelukkige werd vermoord door Paolo Giordano Orsini, de minnaar van zijn vrouw Vittoria Accoramboni, die Stendhal in een van zijn romans vereeuwigde. De twee minnaars waren hun bruiloft aan het vieren toen ze vernamen dat Peretti tot paus was verkozen. Meer was er niet nodig om hen de daver op het lijf te jagen.

Later werd beweerd dat de kardinaal zich op het conclaaf had aangemeld, gebogen over zijn krukken en erg vermoeid, om zich tot een soort van overgangspaus te laten verkiezen, die de curie naar eigen goeddunken kon manipuleren. Laat dit dan nog een fabeltje zijn, toch staat het vast dat Peretti zo zeker was van zijn verkiezing dat ze op 24 april 1585 een feit werd.

Op 1 mei 1585 werd hij gekroond als Sixtus V. Diezelfde dag bengelden vier jongeren wegens wapenbezit aan een touw op de Engelenbrug. Het was een teken aan de wand. Sixtus V zou korte metten maken met het banditisme. De politie van deze 'ijzeren paus' week geen duimbreed. Dagelijks vonden executies plaats. Nergens was er nog een piek waarop geen hoofd van een boosdoener prijkte. De hoogste straf betrof heel wat misdrijven: roof, incest, sodomie, abortus, souteneurschap en overspel. Deze energieke paus had dan ook geen twee jaar nodig om de wegen weer veilig te maken. In diezelfde periode slaagde hij erin de financiën van zijn staten te saneren.

Parallel daarmee maakte ook de hervorming van de Kerk vooruitgang. Zelfs de curie ontsnapte niet aan een reorganisatie. Op 22 januari 1588 werden met de bul 'Immensa aeternis' 15 congregaties opgericht, die verantwoordelijk waren voor de verschillende departementen van de pauselijke staat en het Kerkbestuur. De paus centraliseerde hoe langer hoe meer en eiste dat elke bisschop regelmatig in Rome de situatie van zijn bisdom kwam bespreken.

Sixtus V was een doortastend man en nam de door het concilie opgerichte commissie voor het herzien van de Vulgata dit werk uit handen om het zelf af te werken. Het ging er bij hem maar niet in dat de bijzondere bijstand die de Heilige Geest hem bij dit werk ongetwijfeld verleende, hem niet ontsloeg het advies van specialisten in te winnen. Sixtus V bleef doof voor dergelijke opwerpingen. In 1590 publiceerde hij heel fier zijn eigen 'bijbel' .Het was een echte ramp. De verheven vertaler stierf gelukkig even later, zodat de kardinalen de verkoop ervan onmiddellijk konden stopzetten. De eer van de Heilige Geest was eens te meer gered! Een nieuwe commissie moest het hele werk van de paus herzien en er alle onzin uit schrappen. Ze zou er tien jaar zoet mee zijn.

Net zoals de middeleeuwse pausen zichzelf als de sluitsteen van het hele Westen beschouwden, had Sixtus het beleid van Frankrijk, Engeland en Spanje als een meester willen controleren. Frankrijk was verscheurd door de oorlog van de 'drie Hendriken'. De paus steunde de tegenstanders van Hendrik van Navarra om deze hugenoot de toegang tot de troon te ontzeggen. Realist als hij was, hield hij zich op de vlakte toen hij begreep dat de overwinning van Hendrik van Navarra onvermijdelijk leek. Hij had er immers alle belang bij hem wat te ontzien, om ooit Frankrijk te kunnen inzetten als tegengewicht van het machtige Spanje en op die manier de onafhankelijkheid van Rome te garanderen.

Wat Engeland betrof, was Sixtus er na de terechtstelling van Mary Stuart van overtuigd dat alleen een oorlog het verzet van Elisabeth kon breken. Stiekem bewonderde hij haar en vond hij het jammer dat zo'n vrouw een 'duivel was zoals Luther'. Toen Filips II besloot de 'onoverwinnelijke Armada' te bewapenen, nam hij een groot deel van de kosten voor zijn rekening. Tussen 31 juli en 8 augustus 1588 verdween de Spaanse vloot in de golven van het Kanaal. Daardoor verloor Sixtus de hoop Engeland ooit nog te zien terugkeren tot de Kerk van Rome en kwam hij zijn financiële verplichtingen tegenover Spanje niet verder na.

Dit pontificaat was voor Rome een periode van intense hervormingen. Er werden nieuwe straten aangelegd om het verkeer van de bedevaartgangers te verbeteren. Sixtus V was inderdaad gewonnen voor de idee een soort gespecialiseerde onderneming op te richten voor het organiseren van pelgrimstochten vanuit alle werelddelen naar het centrum van het christendom. Dat centrum zou hij aanduiden door in het midden van het Sint-Pietersplein de indrukwekkende obelisk te laten plaatsen die in 37 op bevel van Caligula was meegebracht uit Heliopolis en die links van de basiliek stond. Het verplaatsen van deze monoliet van 350 ton vergde vier maanden werk.

In heel wat Romeinse wijken was er geen water. Sixtus V liet nieuwe aquaducten bouwen. Hij gaf de landbouw nieuwe impulsen, liet een deel van de Pontijnse moerassen droogleggen en lanceerde de wol- en zijde-industrie.

Op die manier gaf hij ook het economische leven een nieuw elan. Toch werden allerlei verbruiksgoederen belast wat hem toeliet in de kelders van de Engelenburcht een schat van ongeveer vier miljoen gouden Ecu's aan te leggen.

De kleine hongerige jongen die ooit door de franciscanen werd opgevangen, had zijn weg in het leven wel gemaakt. Op 27 augustus 1590 stierf hij tenslotte aan malaria.

Terug naar het keuzemenu van de pausen