Terug naar het keuzemenu van de pausen

Sixtus IV

Kardinaal Bessarion was zeker paus geworden, indien de kardinalen Orsini, Borgia en Gonzaga, op 9 augustus 1471, niet voor Francesco della Rovere hadden gekozen. Eenmaal Sixtus IV, gaf hij iedereen een beloning: Orsini werd benoemd tot kardinaal-kamerling, Gonzaga kreeg de inkomsten van de abdij van Sint-Gregorius en Rodrigo Borgia ontving de stad Subiaco.

Sixtus IV luidde het tijdperk in waarin de pausen hun aardse soevereiniteit zodanig ernstig namen, dat er voor hun religieuze functie tijd noch aandacht overbleef. Het enige uiterlijke teken van hun pausschap was de driedubbele kroon.

Francesco della Rovere kende nochtans geen gelukkige jeugd. Hij werd op 21 juli 1414 geboren nabij Savona en opgevoed in een naburig klooster. Op die manier hadden de minderbroeders de taak van zijn ouders enigszins overgenomen, aangezien die te arm waren om hem behoorlijk op te voeden.

Het succes van hun pupil was voor de voogden de mooiste beloning. Nadat hij leerstoelen had bekleed aan de beste Italiaanse universiteiten, werd Francesco op zijn 50ste generaal-overste van de orde die hem had opgevangen. Drie jaar later was hij kardinaal. En toen hij eindelijk de opperste herder werd, kon hij zich voortaan exclusief wijden aan de kudde van ...zijn neven. Ze waren met 15, misschien niet allemaal kinderen van zijn twee broers en vier zussen, vermits men in die tijd niet altijd een duidelijk onderscheid maakte tussen een neef in de strikte zin van het woord en een bastaard van Zijne Heiligheid.

Wat er ook van zij, zes van zijn 'neven' werden kardinaal. Een van hen, Giuliano, werd kardinaal op zijn 28ste. In afwachting dat hij Julius II werd, leed hij geen armoede met zijn zes bisdommen, zijn inkomsten uit talrijke abdijen en zijn diverse profijtjes. Een andere, Pietro Riario, kreeg de beroemde mijter op zijn 25ste en had slechts vier bisdommen onder zijn hoede. Hij was wel patriarch van Constantinopel en had nog een jaarinkomen van 60.000 gouden florijnen. Helemaal niet mis voor een monnik van de 'Poverello'-orde, temeer daar hij met dat geld een aantal maîtresses een ongekende luxe kon aanbieden. Wellicht overschatte hij echter zichzelf: op zijn 28ste stierf hij van uitputting. Hij werd vooral betreurd door de Heilige Vader, 'zijn' heilige vader, zoals sommigen beweerden.

De bisdommen en jaargelden van deze 'ongelukkige' Pietro werden toegekend aan Girolamo, zijn broer. Heel het beleid van Sixtus IV ging wegens die onverzadigbare neef ten onder in een totaal gebrek aan samenhang. Girolamo, eerst een bescheiden douanebeambte in Savona, was een graaf, maar hij wou prins worden. Om hem een prinsbisdom op het schiereiland te kunnen bezorgen, sloot zijn oom, Sixtus IV , zich aan bij het komplot van de Pazzi' s tegen de Medici's en nam hij deel aan talrijke oorlogen.

Dit beleid kostte echter fortuinen. Het Heilig Jaar 1475 was, qua opbrengst, eerder een tegenvaller. Het aantal bedevaartgangers was sterk teruggelopen. Maar wat deed het er ook toe! 'De paus', zo blufte SixtusIV , 'heeft alleen maar een beetje inkt nodig om alle bedragen te krijgen die hij wenst.' De verkoop van aflaten werd maximaal aangezwengeld, maar ook het aantal mensen dat de curie moest betalen: het aantal 'personen ten laste' liep zelfs op tot 625. Dat record zou slechts gebroken worden onder Alexander VI.

Evenmin uit hetoog te verliezen, waren de inkomsten uitverschillende huizen die, zonder over een 'slot' te beschikken, toch wel erg 'gesloten' waren... De financiële operaties verliepen succesvol. Op die manier kon de paus de prachtige scheppingen financieren van Ghirlandaio, Perugino, Pinturicchio en Botticelli, en van Rome een van de voornaamste renaissancesteden maken.

Op 15 augustus 1483 wijdde Sixtus de beroemde kapel in die zijn naam draagt: de Sixtijnse kapel. Daarnaast wordt hij als de tweede oprichter van de bibliotheek van het Vaticaan beschouwd.

Ondanks het feit dat die meesterwerken in Rome ontstonden, kon de stad toch niet doorgaan voor een soort paradijs van cultuur en beschaving. Door de waanzinnige carnavals, de talrijke heidense feestelijkheden en de dagelijkse straatgevechten zag ze er eerder uit als een asiel voor krankzinnigen. Een voorbeeld uit de duizend: toen het lichaam van kardinaal Estouteville op 24 januari 1483 werd overgebracht naar de Sint-Augustinuskerk, gingen de monniken van de Santa Maria Maggiore en de broeders augustijnen elkaar als wilden met kandelaars te lijf, omdat de twee gemeenschappen aanspraak maakten op de geweven doek met gouden spreuk waarin het lijk gewikkeld was.

Waar zou de paus, die het zo druk had met feesten, politiek en cultuur, de tijd en de lust gehaald hebben om een concilie bijeen te roepen, zoals het conclaaf hem dat had opgedragen? In 1482 was André Samomitic, aartsbisschop van Munster bij Bazel, het wachten zo beu dat hij het initiatief nam zelf een concilie bijeen te roepen. Was hij immers ook zelf niet de opvolger van een apostel? Wegens zijn stoutmoedigheid werd het interdict over zijn stad uitgesproken. Ondanks de bedreigingen van de paus weigerde Bazel twee jaar lang de aartsbisschop uit te leveren. Die loste het probleem dan maar op door zelfmoord te plegen.

Sixtus IV stelde toch ook een aantal religieuze daden: hij voerde het feest van de Onbevlekte Ontvangenis in en gaf de Spaanse vorsten Isabella van Castillo en Ferdinand van Aragon toestemming de inquisitie opnieuw in te voeren. Zelf bevestigde hij de boosaardige Torquemada in 1483 in zijn functie als grootinquisiteur. Die zou zich zo plichtsbewust inzetten voor de verdediging van het geloof, dat hij in een tijdspanne van vijftien jaar 97.000 veroordelingen uitsprak en 16.200 personen levend liet verbranden...

In een van de oorlogen tegen de Colonna' s - ten voordele van zijn neef - zou Sixtus overlijden. Toen hij ontdekte dat, ondanks zijn inzet, zijn tegenstrever het pleit ging winnen en hij niet de voordelen ging bekomen die hij ervan verwachtte, werd hij zo woest dat hij er koorts van kreeg. Hij overleed de volgende ochtend, op 12 augustus 1484. Heel wat Romeinen beschouwden die dag als de mooiste van hun leven!

Terug naar het keuzemenu van de pausen