Terug naar het keuzemenu van de pausen

Leo X

Het geloof is te ernstig om het toe te vertrouwen aan een paus, althans aan een Leo X. Die was zo geraffineerd en zo dilettant dat hij zich niet van de levensgeneugten liet afleiden door allerlei futiele zaken zoals religieuze kwesties. 'God wou dat we paus werden, waarom zouden we dan ook niet genieten van dat pausdom?' Aan dit stichtelijke uitgangspunt bleef hij zijn heel pontificaat door trouw.

De kardinalen hadden gezworen nooit meer een gewelddadige autocratie als die van een Julius II te dulden. Van zodra het conclaaf op 4 maart 1513 van start ging, werd er beslist dat de nieuwe paus geen enkel besluit meer mocht nemen zonder de steun van tenminste twee derde van de stemmen van het Heilig College. Op 9 maart werd Giovanni de Medici paus Leo X... op zijn 37ste! Hij had er toen al een kerkelijke carrière van dertig jaar opzitten. Op zijn zevende werd hij immers apostolisch protonotarius, en op zijn dertiende kardinaal. Hij had bijgevolg een lange ervaring achter de rug... Hij genoot vooral heel wat familiale voordelen: hij was de zoon van Lorenzo Il Magnifico en Clarissa Orsini. Onder Alexander VI was hij eerst uit Rome en daarna zelfs uit Florence moeten vluchten. Zijn reizen in Frankrijk, Duitsland en Nederland hadden hem veel geleerd over de wereld. Zijn esthetische smaak had hij aangescherpt in contacten met alle humanisten uit die tijd. Tijdens de strijd om Ravenna viel hij in Franse handen, maar op 11 april 1512 kon hij vluchten en naar Rome terugkeren.

Na zijn verkiezing op 9 maart moest men hem als kardinaal-diaken eerst de priesterwijding toedienen vooraleer hij bisschop van Rome kon worden. De kroning vond plaats op 19 maart. Op 11 april besteeg hij zijn troon in het Lateraan. Rome kreeg bij die gelegenheid de langste, rijkste en ook meest heidense stoet te zien die ooit binnen de muren van de stad zou opstappen. Op wimpels en triomfbogen, in opschriften, epigrammen en gedichten werd alleen maar gesproken over Mars, Venus en Pallas Athena alsof men sinds Augustus nooit meer had gehoord van een zekere Jezus van Nazareth. Deze jonge paus was enorm geboeid door het theater en hij was er ook een eminent kenner van. Van theater kon hij die dag naar hartelust genieten.

Het concilie vergaderde ondertussen nog steeds in het Lateraan. Daar moest nu maar eens een einde aan komen. Leo X zette al zijn diplomatiek talent in om de Fransen ertoe te bewegen in 1516deel te nemen aan de laatste zittingen. Op 16 maart 1517 ging het concilie uiteen, na vijf jaar vruchteloze arbeid: niemand, op geen enkel niveau, maakte zich ook maar in het minst zorgen over enige reformatie.

Omdat hij meer geobsedeerd was door zijn positie als hoofd van de Medici dan als hoofd van de Kerk, versmolt Leo X de belangen van Florence en Rome tot een enkel beleid. Het nepotisme kende opnieuw een ware bloeitijd. Om zowel neven als kozijns en vrienden tevreden te stellen, verhoogde hij het aantal kardinalen van 24 tot 31. Hertogen werden afgezet om hun kroon te kunnen schenken aan de pauselijke familieleden.

In april 1517 werd het complot ontdekt dat sommige kardinalen hadden gesmeed op aanstoken van een van hen, de jonge Alfonso Petrucci. De dokter van de paus, Pietro Vercelli, afkomstig uit Florence, werd omgekocht om zijn patiënt te vergiftigen. De schuldigen werden gedegradeerd, en van hun goederen beroofd. Kardinaal Petrucci werd op 6 juli 1517 gewurgd, Vercelli gevierendeeld.

Ondertussen werden de grote bouwwerken in Italië voortgezet. De Sint-Pietersbasiliek en de grote paleizen rezen uit de grond. Ze hadden enorme afmetingen. Deze ondernemingen moesten uiteraard worden gefinancierd.

Vanaf eind 1514 liet de paus overal in Europa een grote aflaat voor de zielen in het vagevuur te koop aanbieden. De meest actieve promotor van deze handel was de dominicaan Tetzel. Hij had een 'shockformule' gevonden: 'de florijn raakt nog maar de bodem van het centenbakje of de ziel springt van het vagevuur naar de hemel.'

Vooral Luther sprong op bij het horen van deze propaganda. Deze augustijnermonnik, die zich evenveel bezighield met mediteren over het evangelie als de paus met zijn lange windhondenjacht, afficheerde op 31 oktober 1517 in Wittenberg zijn beruchte stelling tegen de aflatenzwendel.

De paus besteedde er niet meer aandacht aan dan aan het geblaf van een keffertje. Er was meer nodig om hem af te leiden van zijn geneugten of zijn beleid. Hij wou vooral verhinderen dat Karel V van Oostenrijk keizer Maximiliaan opvolgde. Zonder enig succes. Op 28 juni 1519 werd Karel de Vijfde gekozen, waardoor Spanje en Duitsland in een klap tot een en hetzelfde keizerrijk behoorden.

In Duitsland was de door Luther op gang gebrachte controverse nog lang niet bedaard. Ze werd zelfs hoe langer hoe bitsiger! De paus dacht er een einde aan te kunnen maken door Luther op 15 juni 1520 met zijn bul 'Exsurge domine' in de ban te doen. Op 10 december wierp Luther, in Wittenberg, de bul in het openbaar in de vlammen. Het protestantisme was geboren.

Leo had geen flauw vermoeden van de draagwijdte van deze gebeurtenis. Het jaar 1521 kende vele conflicten in Italië en discussies met Frans I, die leidden tot een toenadering tussen paus en keizer. Op 19 november 1521 verloren de Fransen Milaan. 'Dat doet me nog meer plezier dan mijn verkiezing als paus!' riep de paus uit. Hij werd letterlijk ziek van opwinding. Op 1 december bereikte hem het bericht dat Parma gevallen was.

Diezelfde dag overleed hij, betreurd door alle dichters, kunstenaars en toneelspelers die hij onderhield en gehaat door wie hij ruïneerde. Heel wat van zijn schuldeisers die in zijn leugens hadden geloofd, zagen hun geld nooit meer terug. Hij had een schuld van 200.000 dukaten bij de bank Bini, 32.000 bij de Gaddi's, 10.000 bij Ricasoli, 80.000 bij kardinaal Salviate, 150.000 bij kardinaal Santi Quatro en evenveel bij Armellini. Zijn schatkist was zo leeg dat men zelfs geen nieuwe kaarsen kon kopen voor zijn katafalk, zodat de gebruikte kaarsen van kardinaal Riario' s begrafenis opnieuw moesten dienen.

Leo X, die ooit de schat van Julius II had geërfd, liet het pausdom aan de rand van het faillissement achter. Het eigen plezier had alles opgeslorpt. Zijn hofhouding was viermaal zo uitgebreid als die van Pius II: 683 personen, aartsbisschoppen met olifantenoppassers, musici, dichters en narren. Jachtpartijen duurden weken en werden ingericht voor 2.000 ridders. Het Vaticaan was een permanent theater geworden. Wanneer een toneelspeler hem teleurstelde, liet de paus hem afranselen en stuurde hij hem de laan uit met een vergoeding van 2 dukaten. Tijdens het carnaval van 1522 werd alles uitgesteld om de paus toe te laten een Moors toneelstuk te gaan bekijken: 'Venus en de Liefde' .Ondertussen bezette Suleiman de Prachtlievende Belgrado en maakten zeer veel Europese christenen zich los van Rome.

Terug naar het keuzemenu van de pausen