Terug naar de inhoudsopgaaf

POMPEI, HERCULANEUM EN OPLONTIS

7. DE INSCRIPTIES UIT POMPEI

Vooraf wil ik een van de bekendste in Pompei gevonden inscripties bespreken, een inscriptie waaruit men meende te mogen afleiden dat er in het Pompei van 79 na Christus reeds een christelijke gemeenschap zou hebben bestaan. Het gaat om een vondst die gedaan werd op 12 november 1936 op een zuil van de grote palaestra: een magisch vierkant.
 

R   O   T   A   S

O   P   E   R   A

T   E   N   E   T

A   R   E   P   O

S   A   T   O   R
 

De interpretatie van deze zowel horizontaal als verticaal leesbare mededeling bezorgde de filologen heel wat hoofdbrekens, maar uiteindelijk werd zowat iedereen het erover eens dat de betekenis moet zijn:

rotas = de wielen, het lot van elke mens

opera = door zijn inspanning

tenet = houdt vast, regelt

arepo (=a rebus positis) = vanaf het leggen der dingen, vanaf het begin der tijden

sator = de zaaier, God

Deze interpretatie kon zowel gelden voor heidenen als voor christenen, tot een snuggere zoeker alle letters van elkaar knipte en ze even herschikte. En wat vond hij? Tweemaal de woorden PATER NOSTER die elkaar kruisten in de letter N, en voorafgegaan werden door een A en gevolgd werden door een O. Dit geeft volgend beeld:
 

A
P
A
T
E
R
  A  P A T E R N O S T E R  O
O
S
T
E
R
O


 

In het magisch vierkant zit dus verscholen:

* tweemaal de aanhef van het Onze Vader dat Christus aan zijn volgelingen aanleert;

* tweemaal de toevoeging A en O (de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet); in het laatste boek van de bijbel (Apocalyps, het Boek der Openbaringen) wordt vermeld dat Christus het begin en het einde is van alles;

* de letters vormen deze woorden slechts indien ze in kruisvorm geschreven staan en het kruis is het symbool van Christus;

* ook de werkwoorden "tenet" van het magisch vierkant staan in kruisvorm, met de gemeenschappelijke letter N.

Ditzelfde magische vierkant werd ook elders gevonden, maar nergens was het zo "oud" als in Pompei: bestond er dan al een christelijke gemeenschap in die onooglijke provinciestad, amper 15 jaar na de dood van Petrus in Rome? De fervente gelovigen oordeelden dat dit niet anders kon maar zagen daarbij wel enkele belangrijke zaken over het hoofd:

* het boek Apocalyps werd naar alle waarschijnlijkheid pas geschreven in de laatste decennia van de eerste eeuw en de mogelijkheid dat de A en de O als symbool gebruikt werden in 79 na Christus is nihil;

* het kruis als symbool voor het christendom vond pas ingang vanaf de vijfde eeuw na Christus; voordien werd het beschouwd als een van de schandelijkste vormen van terechtstelling en kon het moeilijk als positief symbool geïnterpreteerd worden.

De kans dat Pompei in 79 na Christus een christelijke gemeenschap telde onder zijn inwoners, is in de praktijk dus onbestaande. Blijft dan de pertinente vraag: hoe is dat magisch vierkant op die zuil terechtgekomen? Bijna zeker door plunderaars uit de late tweede en vroege derde eeuw, zoals vondsten van kleine munten uit die periode, nabij de vindplaats van het magisch vierkant, suggereren...
 

In een poging om in deze bonte mengeling van inscripties een zekere lijn te steken, heb ik ze onderverdeeld in negen themata. Vertrekkend van namen (A), familieaangelegenheden (B) en door kinderen aangebrachte schoolwijsheid (C), gaan we over allerlei aankondigingen (D) heen de alledaagse intermenselijke relaties bekijken: groeten, wensen en schimpscheuten (E). Dat er aan politiek werd gedaan, zullen we ervaren bij de lectuur van verkiezingspropaganda (F) om zo (politiek is toch een klucht?) bij de ontspanning te belanden: gladiatorenspelen (G), eten, drank en spel (H), om af te ronden met het eeuwig intrigerende fenomeen van de liefde (I).

Terug naar de inhoudsopgaaf