Terug naar de inhoudsopgaaf

DE AFBRAAK VAN HET OUDE ROME

1. VOORWOORD

Enkele cijfers kunnen misschien een indruk geven van wat eigenlijk bedoeld wordt met de afbraak van het antieke Rome. Neem nu het paleis van Septimius Severus (193-211) op de Palatijn. Dat paleis was 147 m lang, 117 m breed en 48 m hoog. Wat staat daarvan nog overeind? Enkele gewelven, wat brokkelige muren en de ruïnes van de substructies aan de kant van de Circus Maximus. Wie of wat heeft de rest vernield? Waar is die berg bakstenen en marmer gebleven? Heeft de tand des tijds die verwoesting aangericht? Hebben de weersomstandigheden dat gedaan? Of de barbaren die Rome hebben veroverd en geplunderd? Geen van deze oorzaken is bevredigend of aannemelijk: want waarom hebben andere monumenten dan wel overleefd?

De term "afbraak van het antieke Rome" komt eigenlijk eerder neer op "opzettelijk doen verdwijnen" of "leegroven van het antieke Rome".

Een ander voorbeeld. In de Circus Maximus was er plaats voor ongeveer 150.000 toeschouwers. Dat betekent dat die 150.000 toeschouwers op marmeren banken zaten. Geef elke toeschouwer een ruimte van 50 cm om er zijn achterwerk op kwijt te raken wat niet overdreven veel is en alleen al voor de zitplaatsen was er 75.000 m marmer in de Circus Maximus aanwezig inderdaad: 75 km marmer! Van die 75 km is er geen centimeter tot in onze tijd bewaard gebleven, en we weten echt niet waar die marmeren tabletten naar toe zijn. In rook opgegaan, als het ware...

Het stadion van Domitianus (waarvan de vorm thans nog bewaard is in de Piazza Navona) bood plaats aan 30.000 toeschouwers. Het odeon van Domitianus bood plaats aan 11.600 toeschouwers. Het theater van Balbus bood plaats aan 11.500 toeschouwers. Het theater van Pompeius bood plaats aan 17.800 toeschouwers. Geen stukje marmer, bijna geen steen is nog zichtbaar van al deze kolossale gebouwen...

Wie of wat is daarvoor verantwoordelijk? Weersomstandigheden en hun gevolgen (zoals overstromingen van de Tiber) zullen zeker - om het cynisch te zeggen - hun steentje hebben bijgedragen maar kunnen onmogelijk de totale verdwijning verklaren van zulke enorme complexen als diegene die ik hierboven beschreven heb. Die totale verdwijning kon alleen maar bewerkt worden door de mens...

De schuld wordt wel eens bij de barbaren gelegd. Die hebben inderdaad Rome meermaals veroverd, geplunderd, hebben er zeker en vast verwoestingen aangericht. Maar je moet wel naïef zijn om te geloven dat die barbaren zich geamuseerd hebben met het stukslaan van 75 km marmeren zitplaatsen van de Circus Maximus om er dan de brokstukken van te laten verdwijnen zonder een spoor na te laten... Om nog maar te zwijgen van die ontelbare kubieke meters baksteen die als het ware in rook zijn opgegaan! Natuurlijk hebben die barbaren wel alles meegenomen wat niet te heet of te zwaar was en de moeite van het roven loonde. En lange tijd was Rome rijk genoeg om vele barbaarse plunderaars tevreden te stellen!

En toen er in Rome zelf niets meer te rapen viel, hebben de barbaren hun aandacht toegespitst op de graven en de catacomben buiten de stadsmuren. De Goten in 410, de Vandalen in 455 en nogmaals de Goten in 546 zijn met rijke buit beladen uit Rome weggetrokken, maar gebouwen hebben ze daarbij niet meegenomen - die hebben ze laten staan.

Want in 630 liet paus Honorius I (625-638) de vergulde bronzen dakpannen weghalen van de tempel van Venus en Roma; die tempel was toen dus nog intact! En toen in 663 de Byzantijnse keizer Constans II Rome bezocht, nam hij op zijn terugreis talrijke beelden mee en een deel van de bronzen dakpannen van het Pantheon ook al was het Pantheon ondertussen een kerk geworden en was Constans II een christen...

Het zijn dus zeker niet de barbaren die Rome hebben afgebroken, maar wel de Romeinen zelf, zowel de Romeinen van de late Keizertijd (derde, vierde en vijfde eeuw) als die van de Middeleeuwen, als die en vooral die van de Renaissance...

Terug naar de inhoudsopgaaf